« Майя »

Том 1: « Форс-минор »

Глава 31


Бодхгайя аказалася даволі незвычайным мястэчкам. Тут усё было нейкім несапраўдным, музейным, выстаўным. Музей будыйскай архітэктуры пад адкрытым небам - не настолькі адкрыта, як Сарнатх пад Варанасі, але блізка да гэтага.

Усю раніцу я блукала вакол галоўнай славутасці, бачнай адусюль - храма ў выглядзе велізарнай тэракотавай піраміды, побач з якой расце знакамітае дрэва Бодхі. Менавіта там, па легендзе,  Буда Гаутама здабыў прасвятленне. Вакол разбіты парк са шматлікімі травяністымі палянкамі. Хтосьці сядзіць у позе лотаса, у аддаленні ад усіх, хтосьці выконвае будыйскія распасціранні, некаторыя проста гутараць і валяюцца на траве… І ўсё гэта абгароджана металічнай агароджай, праз якую я пакуль што і разглядала ўсё, што адбывалася ўсярэдзіне. Захадзіць унутр не хацелася, я нібы чакала - калі ж зведаю парыў. Зайшоўшы з тыльнага боку, я ўвайшла ўнутр парка і села на ступеньках. Побач хлопец гадоў дваццаці пяці распавядае нешта невялікай групе слухачоў.

Падсаджваюся бліжэй, гаворка ідзе аб кананічнай гісторыі Буды, і гэта малацікава. А чаго я ўласна чакаю? Прынца на белым кані? Анёла?  Трэба проста ўстаць і прайсціся па парку - можа і зусім зараз не знайду майго спадарожніка, і тады прыйдзецца прыйсці сюды заўтра рана раніцай і выседжваць яго ўвесь дзень. А калі і заўтра яго не будзе? А калі я спазнілася, і яны ўжо ад'ехалі??

Турбота нечакана паглынула мяне, я ўстала і ледзь не бягом абыйшла ўсе паляны. Яго няма. Выявіўшы брамку ў суседні парк, я абыйшла і яго, але там наогул амаль нікога не было… Нечакана я адчула поўнае спусташэнне. Якая ж я дурніца… не трэба было столькі шпацыраваць па Варанасі. Чаму я жыла так, быццам ад мяне ўжо нікуды не міне магчымасць гэтай сустрэчы? Што, уласна, давала гарантыю і дазваляла так важна спадзявацца на нейкія там "пачуцці" замест таго, каб хапаць сініцу ў руках? І што зараз?

Пахадзіўшы яшчэ каля гадзіны па парку ў самых разадраных пачуццях, я ўсё ж узяла сябе ў рукі і вырашыла, што застаецца проста зрабіць усё, што я магу зрабіць у дадзенай сітуацыі. Я буду прыходзіць сюды кожны дзень і праводзіць час на гэтых палянках, перыядычна абыходзячы іх. Наогул мястэчка даволі непрывабнае, і рабіць тут зусім няма чаго, так што гэтыя палянкі - у любым выпадку самае падыходнае месца для таго, каб сядзець або ляжаць, думаць, шпацыраваць, чытаць або пісаць. Сюды прыходзяць людзі на розныя лекцыі і рэлігійныя паміжсабойчыкі - пазнаёмлюся, пагутару, пагляджу, чым жывуць людзі. (Няўжо спазнілася… халера цябе бяры…)

Пасля абеду яшчэ раз абыйшла ўвесь парк - зноў безвынікова, ну значыць самы час ісці ў Інтэрнэт, хаця хто мне мог напісаць… мабыць, ніхто з тых, хто мне быў цікавы.

Я зусім забылася на Наташку! Ад яе ліст - гэта прыемна.

 

"Гэта зноў я, Наташка. Мне цяпер не да лістоў, але менавіта табе я не магла не напісаць. З табой я хачу падзяліцца тым, што перажываю, толькі з табой, больш ні з кім, нягледзячы на тое, што мы так мала знаёмыя, а можа менавіта таму? Не, думаю прычына ў тым, што мне проста добра, калі я аб табе ўспамінаю, мне ад гэтага цёпла і хочацца цябе абняць.

Я прыехала ў Дарамсалу. Апісваць уражанні ад горада, ад тыбецкіх манахаў і манастыроў не буду - прыедзеш, сама ўсё ўбачыш (ты ж прыедзеш?) А вось горы… Я схадзіла ў невялікі паход у горы з рабятамі з Аўстрыі, з якімі тутака ж і пазнаёмілася. Горы... Яны вельмі  ясна паказалі тое, што я і да гэтага разумела, але разумова, без лютага імпульсу зрабіць гэтае разуменне часткай жыцця. Мая старая асоба знаходзіцца ў прамым супрацьстаянні з тым, як я цяпер жыву, і чаплянне за яе смяротна небяспечнае. У мяне заўсёды была тэндэнцыя паступіцца амаль чым заўгодна дзеля задавальнення навакольных. Тым, што прарастае ўнутры мяне цяпер, я проста не магу паступацца, і гэта літаральна вымусіла мяне адчайна паўстаць супраць старых упадабаных прывычак жыць задаволена і расслаблена, зведваць няёмкасць, сарамлівасць, асцярогу прычыніць камусьці нязручнасць, прычыніць клопаты, прывычку выглядаць бесклапотнай і непатрабавальнай, здавольвацца тым, што дадуць. Рысы, якія я бачу неабходнымі мне (і якія ўжо пачалі схоплівацца і прарастаць) - сабранасць, пільнасць, адсутнасць мітуслівасці, уменне ставіць і дасягаць невялікіх пэўных мэт, уважлівасць і бязлітаснасць да сабе.

Цікава, што асноўнай праблемай, якая прысутнічала ў мяне ў горах, былі бытавыя турботы. Гэта выявілася ўжо пасля таго, як я ўважліва ўспомніла ўсё, што адбылося, і нібы перапражыла гэта яшчэ раз, перапраглядзела тое, што са мной здаралася. Там яны адчуваліся проста як заслона, якаячас ад часу напаўзала на тое выдатнае, што я зведвала - захапленне прыгажосцю пейзажаў, радасць ад сумеснай працы, радасць ад таго, што пачуваешся адзін на адзін з горнай стыхіяй… заслона турбот самага банальнага толку напаўзала, і я адпіхвалася ад яе, адпіхвалася, нават не ўсведамляючы - ад чаго я адпіхваюся. Быў адзін яркі ўсплёск страху, і яшчэ адзін. Першы паўстаў, калі мы сталі на начлег на горцы, на якую залазілі паўдня. Мы не збіраліся начаваць на такой вышыні, але ўжо шарэла і смутна было - як спускацца, пачатак сцежкі, вядучай уніз, апынуўся пад снежным языком. Імкліва халадзела. На мяне накаціла сумесь адчаю і страху, горы вакол здаліся чужыя і варожыя, і я адчула сябе нібы ў зяпе, розум проста адмаўляўся верыць, што заўтра я змагу пайсці яшчэ вышэй або спусціцца і зноў падняцца на перавал, і тут я ясна зразумела, што калі зараз жа не выскачу з гэтага стану, то мне гамон. Я выдрала сябе з яго так, нібы ад гэтага залежыла маё жыццё. Невымоўнай прыгажосці перажываннямі кранулі мяне гэтыя горы, і холад, і заходняе неба, і сонца, якое падала, і немагчымыя каровы ўдалечыні ўнізе, і гэтая далеч, і гук званоў. Другі раз быў, калі я зляцела са сцежкі і зламала нагу. Быў такі момант абсалютнай унутранай цішыні, і я адчула, як у мяне гатовыя зарадзіцца і выбухнуць… нават не ведаю дакладна што, не было часу разглядзець, але адчувалася, што шмат усяго, пахавала бы проста. Я пераадолела, нібы адсекла ўсё начыста, не задумляючыся, адным намаганнем. І перажыванне прыгажосці проста перапоўніла мяне, я адчувала пранізлівую пяшчоту да гэтай гары. Здавалася, я адчуваю і лашчу кожны каменьчык на ёй. Пяшчота лілася да гэтых кустоў, за якія я трымалася, да ручая… мне было дзіўна, невымоўна добра. І пасля, калі я сядзела на сцежцы і глядзела на даліну, куды я так і не спусцілася, страх, боль, турбота, шкадаванні - нішто не магло прабіцца скрозь ззяючую ціхамірнасць.

Няма амаль ніякага зазору ў адчуваннях у тых днях, што я правяла ў горах, і ў тых, што ў лякарні, мабыць і ў тых, што цяпер. Мабыць таму, што лічацца толькі сапраўдныя пачуцці. Кожны дзень узнікала і ўзнікае нешта, што розум лічыць мяжой, і гэтую мяжу трэба пераадолець. Я убачыла, што розум нічога не ведае аб тым, адкуль і на што могуць узяцца сілы, і слухаць яго - гэта абмяжоўваць сябе надзвычайна. Насуперак усім яго довадам, у мяне цалкам выразнае адчуванне, што цяпер здараецца менавіта тое, што мне трэба, і я зведваю найглыбейшую ўдзячнасць жыццю… нібы мяне нясуць далікатныя і клапатлівыя рукі. Я вучуся зноўку ўставаць, садзіцца, рухацца, утрымліваць раўнавагу, хадзіць па лесвіцы, і мне падабаецца, што зараз я мераю прастору па-іншаму, і што гэта патрабуе ад мяне менавіта тых праяў увагі, якія я лічу неабходнымі сфарміраваць.

Пішы мне, Майка, я так хачу дакрануцца да цябе… хаця б праз лісты:)"

 

…Увесь час, пакуль сядзела ў Інтэрнэце і пісала ёй адказ, я ніяк не магла пераварыць тое, што ў маім уяўленні Наташка была пацешнай, мілай, добрай і, вядома ж, спагадлівай і адчувальнай істотай, але тут яна паўстала зусім іншай… як жа выказаць гэта… усе словы так ці інакш дапускаюць тую ці іншую ступень тых якасцей, якія мне самі па сабе не вельмі блізкія. Сказаць, што яна тут "сур'ёзная"? "Дарослая"? "Мудрая"? Не, усё не тое, і ўсе гэтыя словы недарэчныя. Тут нешта іншае, але слоў, каб выказаць гэта, я не ведаю… Мабыць, ужо не ў першы раз я сутыкаюся з тым, што катастрафічна бракуе слоў. Здаецца - вялікая важнасць, а важнасць аказалася вялікая. Часам я нават да немагчымасці ясна адчуваю, што зведваю патрэбу знайсці або прыдумаць слова, якім я буду зваць той ці іншы стан. У школе ўсе мы ўвабралі з малаком Пушкіна, што руская мова магутная, але мне яна часам здаецца проста нямоглай, плоскай, асабліва калі справа датычыцца паказу тонкіх пачуццяў, адценняў, якія ледзь магчыма распазнаць. Бывае так, што нейкае перажыванне проста просіцца, каб яго якімсці чынам назвалі, прымацавалі да яго слова. Бываюць такія дні, як вось цяпер, калі гэта ператвараецца ў сапраўдную пакуту - мноства розных пачуццяў, адценняў, адгалоскаў нібы праносяцца зграямі кажаноў, і калі для некаторых я паспяваю падабраць апісанні, прыдумаць назвы, то потым магу вярнуцца, падумаць, успомніць, і гэта дазваляе зноў абудзіць перажыванні, якія выслізнулі, здавалася б, беззваротна.

Дзіўна, але абазначэнне іграе ролю гапліка з прынадай, якая прываблівае стан душы, які вось-вось выслізнуў бы. Я раней спрабавала прыдумляць прыгожыя тэрміны, імкнулася, каб яны максімальна ёміста апісвалі тое, што я хачу апісаць, але гэта апынулася зусім нязначным. Значны сам факт называння і трэба, каб быў рэзананс назвы і пачуцця, каб вымаўленне гэтага слова выклікала адчувальны ўсплёск перажывання. Калі нейкае тонкае пачуццё, якое перад тым перажывалася як няўлоўнае, як лёгкі прысмак да жыцця, як намёк на нешта ёмістае - калі яно, назапашваючыся ў асобныя моманты, раптам пераходзіць некаторую ўнутраную грань выразнасці, тады я хачу яго назваць. Называючы яго, я тым самым здзяйсняю заключнае намаганне, і яно канчаткова вылупляецца, афармляецца і пачынае сваё вандраванне сярод іншых пачуццяў. Слова дазваляе ўвазе - як па правадах або як па паказальніку - накіравацца да пачуцця, узяць яго пяшчотна за ланцужок, пагладзіць па мордзе, даць каўбасы, дапамагчы ўсвядоміць сябе ў сваёй унікальнай своеасаблівасці, пасля чаго ўжо адпусціць на волю. Увага з дапамогай слова накіроўваецца на пачуццё, прыводзіць да бурнага яго росту, і менавіта тады яно ўваходзіць у жыццё як арганічная частка, праяўляе сябе суцэль і рыхтуе будучыя адкрыцці, прыцягвае ўсё новыя і новыя ўспрыманні. Гэта як скачкі па астраўках на балоце. Скачок - і ты замацаваўся на новым стане. Яшчэ скачок - яшчэ, і мой свет пашырэў.

 

Новы заход у парк не прынёс нічога новага. На ступеньках за кустамі рассаджвалася кампанія разнамасных людзей, прыгатаваўшыся слухаць еўрапейца ў індыйскай адзежы. Можа паслухаць?

Маючы ўжо маркотны вопыт зносін з "настаўнікамі і іх вучнямі" у Рышыкешы, і ўжо тым больш маючы вопыт зносін з імі ў Расеі, я проста хацела ціха паслухаць і ціха пайсці, калі надакучыць, аднак рэлігійная тусоўка апынулася толькі прыватнай лекцыяй аб гісторыі будызму, таму я не выцярпела (зноў нейкае не тое слова... можа мне схадзіць папісяць?:))... я не  ўтрымалася і ўлезла ў апавяданне ў той момант, калі жонка Марпы парушыла інструкцыі і з жалю прынесла Міларэпе ежу, што страшна раззлавала Марпу, паколькі такім чынам яна магла перашкодзіць правільнаму навучанню вельмі таленавітага вучня.

- Так калі ж Марпа раззлаваўся, ды яшчэ і жудасна, стала быць ён не прасветлены? - мой голас так звонка парушыў манатонную прыміранасць лекцыі, што суседка справа здрыганулася ад нечаканасці. Я мімаволі ледзь сціснулася ў чаканні бурнай рэакцыі.

Дзіўна! Ні на адным твары няма і ценю злосці або раздражнення - хутчэй цікаўнасць.

- Цікавая думка!

(Ну няўжо, сапраўды цікаўнасць).

Яны сталі разважаць, перабіраць розныя варыянты. Лектар таксама не запаў у істэрыку, задумаўся і сказаў, што магчыма тэкст падання не зусім дакладна выбірае словы, і мусіць Марпа ўсё ж не раззлаваўся, а толькі адлюстраваў лютасць, бо мы бачым на сценах тыбецкіх храмаў малюнкі лютых дэманаў, але яны адлюстроўваюць не азмрочаныя станы свядомасці, а толькі нешта сімвалізуюць...

У гэты момант хтосьці крануў мяне за плячо. Я павярнулася і ледзь не звалілася з лаўкі. Гэта быў ЁН!

- Пойдзем.

Падчас хады мы абмяняліся кароткімі фразамі.

- Як ты мяне знайшоў?

- Кам сказаў, што ты тут.

- Кам? Хто такі Кам? А ён адкуль ведаў?

- З Камам ты зараз пазнаёмішся, а пазнаў ён аб гэтым ад ветра. Вецер кажа Каму ўсё, што ён хоча ведаць. Я распавёў маім сябрам аб табе, і Кам спытаў аб табе ў ветра. Вецер распавёў яму нешта, што яго зацікавіла.

- Пачакай, я нічога не разумею. Вецер - гэта хто? Скажы нарэшце - як цябе клічуць?

- Мяне клічуць Сарт, а вецер - гэта вецер. - Сарт памахаў рукамі, адлюстраваўшы нешта накшталт млына, і ўсміхнуўся. - Давай мы дамовімся так, - ён спыніўся і на імгненне задумаўся. - Зараз мы расстанемся, прыходзь вунь на тую палянку пазней, гадзіны ў чатыры ўвечары. Там я цябе пазнаёмлю з некаторымі сваімі сябрамі, і ў нас будзе шмат часу сёння і ў наступныя некалькі дзён, каб пагаварыць столькі, колькі захочацца.

Паўтары гадзіны да прызначанага часу. Я не магу думаць ні аб чым іншым. Сарт пазнаёміць мяне са сваімі сябрамі! - паўтараю гэтую фразу самой сабе (або гэта яна сама паўтараецца?), і кожны раз сэрца ў прадчуванні паскарае рытм… Хочацца лічыць хвіліны, стала гляджу на гадзіннік, але час толькі запавольваецца.

Маленькі тыбецкі храм, паўцёмная прахалода, пара падушак і поўная адзінота, у якую ўплятаюцца, не перарываючы, ледзь чутныя крокі манахаў-наглядчыкаў, якія падліваюць алей у лампады і падмятаюць двор. Так я вырашыла чакаць прызначанага часу.

 



<< back forward >>