« Майя »

Том 1: « Форс-минор »

Глава 07

Кабінка пад'ёмніка гулка стукнулася і, пару разоў кіўнуўшыся, расчынілася ў непраходны туман, -  у радыусе дваццаці метраў не відаць нічога, акрамя камяністай глебы з рэдкімі жмуткамі мокрай травы, - тут толькі што быў дождж. Усе разгублена аглядаюцца па баках, не ведаючы, што рабіць у гэтым няясным воблаку, якое яшчэ і пагражае новым дажджом. На халеру мы прыперліся сюды ў такое надвор'е?

- Пасядзім трохі ў кафэ, можа туман трохі знікне? - Мне не  хочацца лезці ў гэтую мокрую калатушу.

- Травяны чай будзеш?

- Буду:)

- Што цябе так развесяліла?

- Успомніла, як Шафі мне з вельмі сур'ёзным выглядам распавёў аб адной вартасці гэтага мясцовага чаю, - яго збіраюць нявінніцы.

- Няўжо? …Як жа людзі ўсё ж любяць з глузду з'ехаць! Некранутасць выклікае адмысловыя формы вар'яцтва… Ніяк не магу ўсвядоміць, што жыву ў сапраўднай дурцы. Дык той, для каго некранутасць мае ТАКОЕ значэнне, не можа быць гарачым, пачуццёвым… Я перакананы, што за такім стаўленнем стаіць ні што іншае, як поўная фрыгіднасць.

Хочацца смяяцца, але я стрымліваюся, бачачы, што мой легкаважны настрой не вельмі спалучаецца з сур'ёзнасцю, з якой Дэні адказвае на пытанні.

- Але гэта ж не заўсёды наш уласны выбар - быць такімі сарамлівымі, заціснутымі, нам жа ўсім навязваюць вызначаныя ўяўленні, і не зусім проста з іх выкараскацца, таму не думаю, што вось такія высновы "якія ўсе нявінніцы" маюць пад сабой падставу. Мы ўсе розныя, кожны чалавек у выніку…

- …адмысловы сусвет?:)

- Ну нешта накшталт таго, не ведаю, як гэта сфармуляваць…

- Думаю, што ты проста злізала гэтую фразу дзесьці, таму і не ведаеш, як сфармуляваць, не, каб ты і сапраўды аб гэтым думала… Ведаеш, звычайна ў мяне не выклікаюць сімпатыі і цікавасці тыя, хто ў кожным чалавеку натужліва намагаецца ўбачыць сусвет; на мой погляд гэта сведчыць не аб шыраце душы, а аб саладжавым страху мець сваё меркаванне, аб татальнай імпатэнцыі, аб няздольнасці заяўляць аб сваіх смаках і праяўляць свае жаданні. А што можна чакаць ад чалавека, які баіцца свабодна праяўляць свае жаданні, які нават не імкнецца да таго, каб шчыра разабрацца - якія ж яны - яго перавагі? І страх гэты зразумелы, бо калі зразумець, што ты хочаш, то што потым рабіць з жаданнем гэта атрымаць? І "добра", калі гэтае жаданне будзе адпавядаць тым стэрэатыпам, якія ў табе жывуць, а калі не? Прыйдзецца жыць альбо ў сталым атрутным разладзе, альбо пачаць рабіць нейкія крокі, якія могуць апынуцца незваротнымі, а хто гатовы да таго, каб жыццё яго змянілася незваротна, ды яшчэ і з непрадказальнымі наступствамі? Значна прасцей засунуць сваю шчырасць кудысці далей, а на паверхні трымаць паказную міралюбнасць і бесхрыбетную шырату поглядаў, якая выдаецца за ўзор здаровага экуменізму. Калі ў мяне хапіла нарэшце адвагі прызнаць малую долю праўды аб сабе, я стаў яшчэ больш няшчасны, чым быў да гэтага, але я не шкадую аб тым, што страціў і камфорт, і задаволенасць, і заспакоенасць. Лепш здохнуць, чым мірна пражыць у гэтым усё жыццё.

Не чакала, што вось так, у кафэ, у Шры Нагары можна сустрэць такога суразмоўцу. Тут жа вылезлі драпежныя лапы - вось бы прысвоіць гэтага хлопчыка сабе! Але адразу стала моташна - не хачу пакаваць сваю цікавасць у кардонку штодзённасці. У мяне ўжо выпрацавалася алергія на ўсялякую сямейнасць, - калі чую фразы тыпу "Яны разам ужо дзесяць гадоў", адразу ж надыходзіць агіда - няма сумненняў у тым, што кім бы ні былі гэтыя людзі, іх сумеснае жыццё - трыумф нуды, абыякавасці, шэрасці… Ды і за два гады забіваецца ўсё, што калісьці было жывым, натхняючым, радасным. Ізноў жа - бракуе рашучасці і шчырасці, каб прызнаць гэта і разарваць адносіны… Моташна ад аднаго словазлучэння "нашы адносіны".

Кабінка фунікулёра, якая прыбыла зноў, вывальвае на траву шумную кучу маладых індусаў. Страшна шумяць, мітусяцца, спяваюць, пхаюцца, - гэта выглядала б натуральна, калі б ім было гадоў па дзесяць, але быць такімі ў дваццаць, трыццаць… Твары, якія нічога не адлюстроўваюць, вытарашчаныя вочы. Добра хоць не агрэсіўныя… Забурыўшыся ў кафэ, яны вядома ж не могуць мінуць нас з Дэні. У сваёй прыязна-нахабнай манеры пара індусаў тут жа падыходзяць з просьбай з імі сфатаграфавацца. Адмаўляю наколькі магу ветліва, але яны толькі робяць выгляд, што адстаюць, - адыходзяць на некалькі крокаў і спрабуюць сфатаграфаваць мяне так, каб я не заўважыла. Прыходзіцца займаць такую позу, каб ім дасталася толькі спіна. Патаптаўшыся нейкі час і так нічога не злавіўшы, яны ўліваюцца зваротна ў свой рой.

Нягледзячы на тое, што я накшталт бы нічога і не зрабіла супраць сваёй волі, усё роўна было адчуванне некаторай атручанасці, якое непазбежна ўзнікае, калі робіш тое, што не хочаш.

- Як жа мяне раздражняе гэтая назойлівая ўвага. Калі б ты быў дзяўчынкай, ты б зразумеў… Яны ўвесь час хочуць са мной фатаграфавацца. Што яны потым будуць рабіць з гэтымі фатаграфіямі? Паказваць сваім сваякам, маўляў вось які я круты, з іншаземкай фатаграфуюся? Я ужо ўзяла сабе за правіла ім рашуча адмаўляць, хоць раней мне здавалася гэта няёмкім.

- Узяла за правіла рашуча адмаўляць??

- Так, а што цябе дзівіць? Ты лічыш, што гэта…

- Мяне дзівіць тое, што ты адмовіла ім зусім не рашуча! Хутчэй наадварот - вінавата.

- Так, сапраўды… але мусіць гэта не так важна, гэта дробязь, галоўнае, што я адмаўляю.

- Гэта значыць ты думаеш, што гэта існая дробязь, і "мяне гэта абміне"? Я таксама раней так думаў, а потым раптам зразумеў, што вельмі нават не абміне, і што калі я нічога не змяню ў сваёй пазіцыі, то так і ўсё жыццё абміне. Цікава, сітуацыя паўтараецца адзін у адзін.

- Якая?

- Адзін чалавек… ну не важна, хто ён, увогуле адзін вельмі цікавы чалавек таксама звярнуў маю ўвагу на тое, што я падманваю сябе ў дробязях, і сказаў, што няма нічога важнейшага за дробязі - буйныя дурасці затрымліваюцца сітам аналізу, скажаюцца, гасяцца, а дробныя праслізгваюць напрамую і рэзка джаляць. Па яго меркаванню менавіта ўважлівасць да дробязей адрознівае сапраўднага шукальніка ісціны ад фантазёра.

Вызначана Дэні ў некалькі суровым настроі, але гэта не адштурхвае, у гэтым не адчуваецца ні фанабэрыстасці, ні агрэсіі. Што ж ў гэтым ёсць? Такое блізкае і як быццам даўно забытае… Ён кажа тое, што мне на самой справе цікава! Ніяк не магу гэта канчаткова прызнаць - спачатку праглынаю яго фразы, не задумляючыся, бо загадзя ведаю, што з людзьмі сумна, што ў лепшым выпадку я пачую злізаныя дзесьці філасофскія або эзатэрычныя фразачкі, за якімі няма зусім нічога, - ні разважанняў, ні працы, ні пошукаў, ні рэальнага вопыту, а гэты хлопец, напэўна, самастойна думае, - такое наогул бывае?:) … Хоць часам здаецца, што спрабуючы адарвацца ад стэрэатыпаў, ён часам трохі калоціцца і завальваецца кудысьці на процілеглы бок татальнага адмаўлення.

Апынулася, што Дэні трохі ведае гэтую мясцовасць, і  паколькі надвор'е магло змяніцца ў любы момант, як гэта часта бывае ў горах, то, дапіўшы чай, вырашаем не адкладаць конны шпацыр. Рушыць услед нашаму прыкладу больш ніхто не захацеў, і неўзабаве мы засталіся адзін на адзін і з туманам.  

У мяне зусім невялікі вопыт верхавой язды, але Дэні запэўніў, што праблем не будзе - коні тут добра выдрэсіраваныя і адчуваюць найменшы рух ног вершніка. Так яно і было. Дакрананне левай нагі да левага боку, і конь паварочвае налева, правай - направа, двума нагамі адразу - прыпускае ледзь наперад, лёгкае нацяжэнне павадоў - прытармажвае. Раней мне здавалася, што конь - нешта накшталт машыны, калі не ўсочыш, то куды-небудзь урэжашся, але страхі апынуліся цалкам безгрунтоўныя - калі конь не адчувае цвёрдага кіравання, калі ты даеш яму зразумець, што проста аддаўся сваім думкам, то ён сам ідзе прывычнай дарогай і выбірае аптымальную траекторыю. Удосталь найграўшыся з "руленнем", я нават трохі паскакала рыссю, але некалькі разоў адчувальна пляснулася попай аб круп каня, пасля чаго вярнулася да сцежкі, і мы з Дэні паехалі наперад разам.

Зусім хутка туман знік, неба нечакана стала сонечным і ясным, далёка ўнізе паміж клубамі туману як марская ракавіна расчынілася зялёная даліна. Часу наперадзе шмат, горы вакол купаюцца ў лёгкім тумане, негустая расліннасць не засланяе іх выгляд. Мы маўчым, часам пераглядваемся, кожны думае аб сваім.

Раптам Дэні загаварыў. Загаварыў так, нібы працягваў перапынены на імгненне гутарку, нечакана горача, як быццам прадзерлася нешта набалелае:

- Я не першы раз у Індыі, я шмат дзе хадзіў тут, я часта зазіраў людзям у вочы, я хацеў знайсці адказы на пытанні, якія пакутуюць мяне, але ўсё тое, што я чуў, не давала мне ні радасці, ні надзеі, у гэтым не адчувалася ніякага жыцця, нічога сапраўднага. - Ён замоўк на некалькі секунд, нібы узважваючы, працягваць ці спыніцца. - Я не магу пражыць сваё жыццё проста так, я не магу і не хачу гэтага! Я не ведаю, як жывуць усе гэтыя людзі, якія праводзяць у клопатах або забаўках дзень за днём і не мучацца пошукамі галоўнага сэнсу свайго жыцця, галоўнага зместу, таго, што напоўніла б яго да бакоў. Я бачыў тут нямала людзей, якія завуць сябе Настаўнікамі, але ў іх вачах не было іскры пошуку ісціны, не было адчайнага імкнення жыць, якое я хачу знайсці. Калі казаць у цэлым, то агульная рыса ўсіх гэтых настаўнікаў - задаволенасць, сытая задаволенасць. А часцяком гэта проста бізнэс або хобі. Я не мог змірыцца з тым, што і тут, у Індыі, я так і не знайшоў тых істот, якія былі б жывымі носьбітамі нейкага асаблівага Ведання -  кіруючага, адкрываючага, нараджаючага зноўку, і я не хацеў змірацца, я вырашыў, што буду шукаць да апошняга моманту, бо мне няма чаго губляць, я не хацеў нічога іншага. Ведаеш, я кінуў сваю працу. Навошта мне праца? Грошай накшталт хапае. Я кінуў усё тое, чым жывуць мае сябры ў Францыі, я кінуў нават гэтых сваіх сяброў, таму што няма паміж намі галоўнага... У апошнія два гады я прыязджаю дадому раз у паўгода, здымаю грошы і зноў еду сюды - тут гэтых грошай хапае з лішкам, але не хапала галоўнага - той ісціны, за якой я прыехаў. Я проста не ведаў, што я буду рабіць, калі так і не знайду яе...

Калі б за бліжэйшым паваротам сцежкі раптам з'явілася сіняе мора, я была б менш ім здзіўленая, чым гэтым гарачым маналогам. Дэні, здавалася, ужо пашкадаваў аб сказаным, яму відавочна няёмка, і я нібы ў адказ таксама адчула няёмкасць, і некаторы час мы маўчым, але гэта ўжо не ціхамірнае маўчанне, яно гатовае ўджаліць. Нарэшце, вырашаюся перапыніць цішыню і таксама што-небудзь сказаць у адказ.

Людзі лічаць, што гэта яны вядуць гутарку. На самой справе гутарка вядзе іх, а яны як конікі, якімі кіруюць поводья, прытрымліваюцца яго. Вось і я стала казаць зусім не тое, што хацелася б сказаць. Кажу, што бачу, што яму няёмка, што няма падставы бянтэжыцца, што мне цалкам зразумела яго імкненне, што я і сама шукаю ісціну і толькі затым сюды і прыехала, і што мне вельмі сімпотныя яго словы і ён сам... Не, усё, трэба ўжо забіць зяпу, - хопіць напышлівасці, усё гэта не тое, няма ў гэтым ніякага сугучча той сімпатыі, якая заглынула мяне з галавой, і кожнае слова адводзіць ад гэтага пачуцця ўсё далей.

- Гэта ўсё не тое, Дэні, гэта мілагучная памыйніца, а не жывыя словы, не ведаю, чаму я стала гэта казаць. Хачу сказаць зусім іншае, але не ведаю як.

- Майя, часам я выразна адчуваю, што для мяне гэта пытанне жыцця і смерці, а часам мне здаецца, што можа так здарыцца, што я нібы засну, вярнуся дадому ў Францыю і буду абывацелем, або звычайным вандроўнікам... - у яго голасе больш няма адчаю, хутчэй трывожнасць, нібы глыбокая павага перад тымі шляхамі, якія ляжаць дзесьці наперадзе і ніхто не ведае - якія яны менавіта для яго.

- Ты кажаш "не ведаў", "думаў", "не мог змірыцца з тым, што нічога не знайшоў" - усё ў мінулым часе, а... цяпер нешта змянілася?

- Майя, - ён спыніўся, узяў мае павады, прыцягнуў майго каня да свайго, пагладзіў го морду і зірнуў мне ў вочы. - На самой справе я сёе-тое знайшоў у сваіх вандраваннях, сёе-тое, але я адчуваю, што ў гэтым ёсць нейкі адмысловы пах, пах чагосьці сапраўднага, гэта выклікае ў мяне надзею, гэта чапляе мяне так глыбока, і я ... я баязлівец, Майя, я баюся праверыць гэты шанц, таму што баюся яго страціць, баюся альбо не здолець, альбо, здолеўшы, выявіць там чарговы тупік. Я хачу распавесці табе гэтую гісторыю, ужо цэлы год я не ведаю, што з ёй рабіць, я часам нават баюся думаць аб ёй, проста грэюся каля… як у вогнішча… у ёй ёсць пах надзеі, і я баюся яе, як баяцца страціць апошнюю надзею. Ты мне вельмі падабаешся, я адчуваю ў табе і запал да жыцця, і халодны розум... і нешта яшчэ… і ў мяне ўпершыню за ўвесь год паўстала жаданне распавесці аб гэтай сустрэчы… Табе. Табе цікава?

Моўчкі ківаю галавой, хоць на самой справе хочацца кінуцца на яго, глядзець у вочы, казаць яму, што гэта неймаверна, што такога не можа быць - нейкая выпадковая сустрэча ў кафэ, і такая блізкая істота!

- Гэта было роўна год назад. Я вярнуўся ў Францыю, узяў грошы і спачатку падумаў змяніць становішча і з'ездзіць у Лацінскую Амерыку або ў Аўстралію. Ніяк не мог вырашыць - куды ж паехаць. Чамусьці гэтае пытанне здавалася вельмі важным - мусіць таму, што ў вандраванні па Індыі я заўсёды бачыў у першую чаргу пошук ісціны, а паехаць куды заўгодна яшчэ было для мяне раўнасільна таму, каб адмовіцца ад гэтага пошуку ў карысць банальнага атрымання ўражанняў.

У выніку мне прысніўся сон: вельмі стары, закінуты будынак, не трухлявы, зусім моцны, але з усіх яго сітавін нібы выцякала старажытнасць. Ен стаяў недалёка ад ракі - метрах у трыццаці. Шырокая мармуровая лесвіца ішла ад самой вады да ўваходу ўнутр. Контуры будынка былі расплывістыя, і ўсё ж больш за ўсё ён пахадзіў на старажытны шываіцкі храм, - такіх шмат на беразе Гангі або Індыйскага акіяна.

У гэтым сне я пачуў вельмі дзіўны гук, - нізкі, густы, цягучы і магутны, ён ішоў спачатку ўнутры будынку, а потым нібы ўнутры мяне, і нешта супрацівілася ўнутры мяне насуперак майму жаданню, але я пераадолеў гэты супраціў і аддаўся яму, і тады гук запоўніў мяне - усяго цалкам, без астатку. Ведаеш, нешта падобнае можна адчуць, калі ўстаць побач з гіганцкім званом, калі ён гучыць… Гэты гук клікаў мяне, запрашаў, цягнуў, струменячыся зверху ўніз, ператвараючы ўсё цела ў напружаны струмень радасці... Калі я прачнуўся, я плакаў ад таго блажэннага імкнення, якое зведаў, аддаўшыся гэтаму гуку.

Дзіўным чынам пасля гэтага сну з'явілася абсалютная яснасць, - мне цалкам выразна хацелася менавіта ў Гімалаі і нікуды больш, прычым неадкладна. У той жа дзень я паляцеў у Непал.

Ніякіх пэўных планаў і тэрмінаў у мяне не было, таму калі я прыляцеў у Катманду, для мяне былі адкрытыя ўсе маршруты. Так, Майя, у Непале - САПРАЎДНЫЯ Гімалаі, абавязкова едзь туды, абавязкова! Гэта не перадаць ні словамі, ні фатаграфіямі, ні кіназдымкамі, гэта нешта неверагоднае.

На наступную раніцу я паляцеў у Джомсам - маленькі пасёлак паміж двума васьмітысячнікамі - Аннапурнай і Дхаулагіры. Там узрушаюча хораша, і можна вольна шпацыраваць па шырокіх сцежках. Мне хацелася поўнай адзіноты, і ў чатыры раніцы я выйшаў з гэстхауза на дарогу да Верхняга Мустанга. Я думаў, што проста прагуляюся, таму што гэты раён зачынены для натоўпаў турыстаў, і перміт на ўваход каштуе 700 даляраў на чалавека, але на чэк-пасту нікога не было, і я вырашыў не спыняцца.

Некалькі дзён я бесперашкодна блукаў туды-сюды, і ў выніку спыніўся ў невялікім пасёлку каля Ло-Мантанга. Без заплечніка я адчуў сябе значна вальней і мог далёка адыходзіць у горы, дзе не было ні адной жывой душы, і аднойчы за невялікім адгор'ем горнага хрыбта я нечакана выявіў прыгожы тыбецкі манастыр. Было такое ўражанне, што ён парыць над зямлёй! Я адразу зразумеў, што хачу дайсці да яго, і спачатку мне здалося, што гэта зойме ўсяго толькі паўгадзіны, але ў выніку на ўздым я страціў гадзіны тры. Сустрэлі мяне ветліва, спакойнымі ўсмешкамі. Ніколі не бачыў, каб тыбетцы, а асабліва манахі, дэманстравалі цікаўнасць, так што я так і не зразумеў, - ім і на самой справе не цікава вылуплівацца на замежнікаў, або яны проста не хочуць бянтэжыць сваёй увагай.

Знакамі я растлумачыў, што прашу дазволу застацца. Яны з нечаканай радасцю пагадзіліся, далі мне пакой і ежу. Я яшчэ ніколі не бачыў такога прыгожага месца, якое б мне спадабалася ТАК моцна. Нават мільганула думка, што можна было б тут застацца надоўга, на некалькі гадоў, а можа і на ўсё жыццё…  Было яшчэ цёмна, калі мяне абудзіў гучны шум - конскае іржанне, рэзкія гукі тыбецкіх гіганцкіх горанаў, прыглушаны гуд галасоў. Спачатку здалося, што гэта сон, настолькі нерэальныя былі гэтыя гукі, яны як быццам вырваліся ці то з далёкага мінулага, ці то наогул з іншага вымярэння… Калі я зразумеў, што не сплю, то тут жа ўскочыў і пайшоў на шум. Увесь двор манастыра быў запоўнены тыбецкімі манахамі, сярод якіх вылучаўся адзін чалавек, чамусьці я адразу падумаў, што гэта які-небудзь вярхоўны Лама. Ён быў высокім і выглядаў дужым, але галоўнае - у яго быў вельмі пранізлівы, вельмі цвёрды і глыбокі погляд… Ведаеш,  Майя, твой погляд падобны да погляду таго Ламы - я адразу звярнуў на гэта ўвагу.

Раптам я вельмі ясна зразумеў, што калі цяпер не падыду да яго, то магчыма выпушчу свой адзіны шанц знайсці найважнейшае. Я вельмі турбаваўся, таму што не ведаў, ці можна вось так падысці да такога чалавека, ці не выганяць мяне за гэта… Але мяне цягнула да яго як да магніта, і я пайшоў… Манахі ветліва расступаліся перада мной, і нечакана я апынуўся прама перад ім - прама пад яго поглядам, ад якога паўстала такое адчуванне, нібы я стаю на высокай гары, і мяне наскрозь прадзьмухвае цёплы вецер. Адчуванне было з аднаго боку няўтульным, а з другога боку вельмі пранізлівым, напоўненым. Я апынуўся ў замяшанні, паколькі не ведаў - як сябе паводзіць, не ведаў, што сказаць яму, і ў той жа час я хацеў упачувацца ў гэты момант, - адбылося нешта вельмі важнае, але я яшчэ не паспеў зразумець - што. Я падумаў, што можа так на мяне паўплывала незвычайнае спалучэнне ўсяго таго, што атачала - мякка адхіленыя твары тыбецкіх манахаў, рэзкія фарбы іх адзежы, прыглушаныя ранішняй цемрай, гукі - тыя ж самыя, што гучалі тут яшчэ тысячу гадоў назад. Лама ледзь усміхнуўся, бачачы, што я замёр, і нечакана на ніштаватай англійскай мове запрасіў прыйсці да яго сёння апоўдні.

...За гадзіну да поўдня я ўжо насіўся па манастыру, выклікаючы залівісты смех хлапчукоў-манахаў, спрабуючы выпытаць з дапамогай знакаў - дзе той  важны Лама, які мяне запрасіў да сабе.

Лама прыняў мяне ў невялікім пакойчыку на другім паверсе гомпы. Манах, які мяне прывёў, пакланіўся і выйшаў, мы засталіся толькі ўдваіх. Ламу клікалі Лобсанг, у адказ на мае пытанні ён сказаў толькі тое, што з'яўляецца майстрам тантрычнай медытацыі, што цяпер знаходзіцца ў доўгім вандраванні, што часам падоўгу бывае ў манастырах у Дарамсале, Дарджылінгу, Варанасі і на Шры Ланке, дзе сустракаецца з іншымі манахамі, праводзіць заняткі, прымае іспыты. Адгэтуль і яго нядрэннае веданне англійскай мовы, бо ва ўсіх гэтых месцах хапае замежных турыстаў, і акрамя таго ён ведае некалькіх манахаў, якія прыехалі ў Індыю з Францыі і Англіі, прынялі манаства і ўжо некалькі гадоў жывуць тут, цалкам асіміляваўшыся. У апошнія гады тыбецкія манахі, асабліва ў манастырах, размешчаных у месцах масавага турызму, актыўна вывучаюць ангельскі, і ў адным класе можна часцяком убачыць і старога манаха і маленькага вучня, якія рупліва спрабуюць вывучыць замежную мову.

Я спрабаваў распавесці Лобсангу - што прывяло мяне ў Індыю, але ўсе словы здаваліся пустымі, ды і як выказаць тое падспуднае імкненне, якое ніколі не выходзіць ясна і вызначана на паверхню свядомасці, а толькі б'е жывой і чыстай крыніцай дзесьці глыбока ўсярэдзіне? Лобсанг проста і адчынена глядзеў мне ў вочы, пакуль я казаў, і здавалася, што гэты погляд пранікае ў мяне, і мае словы адчуваліся ўсё больш і больш недарэчнымі, а цішыня ў прамежках паміж імі набыла такое патаемнае гучанне, што ў выніку я закрыў зяпу на паўслове і замоўк.

Лобсанг некаторы час сядзеў без руху, нібы ўслухоўваючыся, упачуваючыся у свае думкі, а потым сказаў, што цішыня можа распавесці значна больш, чым словы, для таго, хто ўмее яе слухаць. Ён дадаў, што цішыня адводзіць нас туды, куды словы адвесці не могуць, але тым не менш словы таксама патрэбныя, бо не валодаючы ясным розумам, чалавек папросту згубіцца ў краі бязмоўя. Сказаўшы гэта, ён нечакана гучна і залівіста, як дзіця, засмяяўся. Яго кароткая размова ўразіла мяне незвычайна. Мяне ўразіў не сэнс сказанага ім, а тое - ЯК ён гэта казаў. Калі б тое ж самае сказаў я, гэта прагучала б напышліва, глыбакадумна, прэтэнцыёзна або нават па-дурному, а ён сказаў аб гэтым так проста і так спакойна. Слухаючы Лобсанга, я нечакана зразумеў зусім ясна, што  напышліва гучыць толькі размова фантазёра, летуценніка, а калі ты кажаш толькі аб тым, што з'яўляецца для цябе рэальнасцю, то ненатуральнасці не ўзнікае, і размова набывае нечаканы моц і здольнасць рассейваць неразуменне.

- Так, сапраўды! - Я перапыніла Дэні і засмяялася. - Калісьці мне здавалася, што журналістыка - гэта нешта вельмі цікавае, і калі я казала аб ёй, то размова мая лілася велічна:) Калі ж я пала вучыцца на журфаку, і ўжо тым больш, калі пачала працаваць журналістам, я сутыкнулася з прозай жыцця твар у твар і выявіла, што зараз больш не здольная казаць аб гэтым у ранейшай манеры, і людзям стала папросту нецікава мяне слухаць.

- Так, і я тут у Індыі шмат чуў, як розныя людзі кажуць аб сваёй практыцы - гэта і паломнікі, якія прыехалі вучыцца ёзе, і самі выкладчыкі ёгі - і заўсёды ў іх размове вось гэтая ненатуральнасць, напышлівасць, заклапочанасць, нібы цябе завабліваюць і баяцца, як бы рыбка не саскочыла з кручка. Лобсанг быў першым чалавекам, які ТАК казаў, што было зусім ясна - ён разумее, пра што кажа, і не адцягнена разумее, а ЗУСІМ сапраўды разумее, таму што ён кажа аб сваім рэальным вопыце. І яшчэ я быў здзіўлены да глыбіні душы яго смехам - мусіць, нават яшчэ больш, чым яго словамі. Ніколі не чуў нічога падобнага. Так, мусіць, смяюцца дзеці ў раі, зусім маленькія дзеці, якія яшчэ не зведалі ні аднаго клопату ў сваім кароткім жыцці, якія яшчэ ні разу не нахмурыліся. Гучна, адчынена, непасрэдна, заразліва. Ніякія словы не маглі б адкрыць яго больш, чым гэты смех. У тое ж імгненне я адчуў да яго такую пранізлівую блізкасць, якой ніколі ні да каго не зведваў ні перад гэтым, ні пасля. І цяпер, калі я хачу наладзіцца на перажыванне нявіннасці, адкрытасці, я ўспамінаю яго смех, і ... як мне шкада, Майя, што я не магу перадаць табе мае ўспаміны... я ўпэўнены, табе б спадабаўся гэты Лама.

На некалькі хвілін мы замоўклі. Дэні, мусіць, пагрузіўся ва ўспаміны, а я задумалася аб тым, што падзяляю яго асцярогі - тыя, аб якіх ён казаў, калі распавядаў пра страх страціць адзіны жмуток надзеі. Яго аповяд быў такі добры спачатку, што я пачала асцерагацца якога-небудзь банальнага канца. Нават мільганула думка адцягнуць яго якой-небудзь гутаркай - не хацелася псаваць уражанне. Я так лёгка магу ўявіць, што скончыцца ўсё як-небудзь пахабна - напрыклад, Лама яму скажа, што трэба сто тысяч разоў вымавіць "Ом мані падмэ хум", і тады ўсім будзе шчасце... Колькі разоў я расчароўвалася ў канчатках, быўшы захопленая прадмовай! Колькі разоў у канцы я знаходзіла толькі рознакаляровую мыльную бурбалку... Колькі абяцанняў, і кожны раз - расчараванне. Памятаю, з якім захапленнем і прадчуваннем я чытала "Гульню ў пацеркі" - уся кніга падводзіла да чагосці, абяцала ў канцы адкрыць сутнасць Гульні, і што ў выніку? Нічога... ну гэта значыць наогул нічога. Тое ж самае было з Кафкай… усё роўна што табе паказваюць прыгожую кнігу з пячаткамі, з подпісамі, са стужачкамі, з уводзінамі, прадмовай і пасляслоўем, у якіх важныя людзі пішуць аб тым - як важна тое, што там усярэдзіне, як гэта мудра, а расчыніўшы кнігу, ты бачыш там багатую паперу з вензелямі, але без тэксту. Колькі я перачытала кніг па ёзе, па медытацыі, па псіхалогіі... хтосьці раіць у розных позах сядзець, хтосьці дыхаць па-рознаму, хтосьці разважае аб багах, падсвядомасцях і надсвядомасцях, манадах і дгарме, а ў сухім астатку - нічога. Проста ментальная мастурбацыя ў лепшым выпадку, а ў горшым - адкрытая камерцыя.

- Дэні, толькі не кажы мне, што трэба сто тысяч разоў вымавіць "Ом ваб падмэ хум", добра?

Ён неразумеючы вылупіўся на мяне, замер у здзіўленні, а потым гучна разрагатаўся, так што яго конь здрыгануўся, чмыхнуў і адскочыў ў бок.

- Зараз ты мяне разумееш, Майя!

Дарога прывяла нас да невялікага ручая, які скакаў па нагрувашчваннях камянёў аднекуль зверху з вялікіх скал.

- Пайшлі наверх, там хораша, - Дэні дапамог мне злезці з каня, мы прывязалі канёў і пайшлі ўверх па ручаю.

Мяне хлебам не кармі, дай дзе-небудзь палазіць, гэтае такое задавальненне - лёгка скакаць па камянях, нібы парыць над іх хаосам, адштурхваючыся, прызямляючыся, знаходзячы кропку апоры ў апошнюю долю секунды, так што я даволі хутка паскакала ўверх і неўзабаве знайшла вельмі зручнае мястэчка, дзе дзве пухлыя травяністыя купіны размяшчаліся на вялікім камяні прама насупраць адзін аднаго. На адну з іх я і села.

Ручай з лёгкім шолахам цячэ пад камень, і рэдкія пырскі ледзь далятаюць да мяне. Праз пару хвілін з'явіўся Дэні і прымасціўся на суседняй купіне. Стала горача, і я задрала ўверх маечку, падставіўшы сонцу жывоцік, які засумаваў па ім. Зняўшы красоўкі, я выцягнулася і паклала лапкі на калены Дэні. Ён вельмі пяшчотна абхапіў мае ступні далонямі, ледзь пагладжваючы іх так пачуццёва, нібы спрабуючы прасачыцца скрозь тонкую тканіну шкарпэтак. Я заўсёды адчуваю - ці даступна чалавеку тонкая эратычная асалода, калі целы акрываюцца адзін аднаму ласкава, нібы затуляючыся вэлюмам. Такую тонкую эратычную асалоду неймаверна зведаць з чалавекам, да якога не зведваеш пяшчоты, ласкавай сімпатыі, захаплення пазнавання блізкай істоты. Яно як раз і вырастае з гэтай сімпатыі, з'яўляючыся яе працягам. З сэксуальнымі адчуваннямі ўсе інакш, бо яны ідуць у процілеглым кірунку - спачатку дакрананне, потым сэксуальнае ўзбуджэнне, і толькі потым гэта можа выклікаць усплёск пяшчоты і сімпатыі, а можа і не выклікаць, і калі іх няма, то сэкс застаецца проста больш-менш інтэнсіўным задавальненнем, якое імкнецца прадзерціся аргазмам і пакінуць пасля сябе каламутную задаволенасць, якая мяжуе з расчараваннем. Калі я толькі-толькі пачынала рэалізоўваць свае сэксуальныя жаданні, то тут ужо было не да эротыкі, хацелася проста хутчэй атрымаць тое, чаго так доўга была пазбаўленая - схапіць хутчэй ды пабольш, каб кампенсаваць недаатрыманае. Калі б нас не прывучалі з ранняга дзяцінства да таго, што сэкс - гэта "фі", калі б была магчымасць удосталь лашчыцца з аднагодкамі, калі б не жахлівая нетрывальнасць навакольных да дзіцячых эратычных цяг, то пасля мы не былі б такімі апанаванымі смагай сэксу або нянавісцю да сэксу, і будавалі б свае адносіны больш на сімпатыі і пяшчоце, чым на круглявасці формаў і гатовасці або негатовасці аддацца. Калі я была дзіцем, мне так хацелася пяшчоты, а замест гэтага я атрымлівала толькі ўдары словамі і рукамі.

Я лашчылася на сонцы і разважала аб тым і аб гэтым, а паміж тым Дэні пяшчотна перабіраў пальчыкі на маіх лапках, пагладжваў пяты, злёгку іх паціскваючы, і вось ужо прыемная стома паднімаецца ўверх ад ступняў, на сваім шляху нібы злёгку кранаючы нешта ў глыбіні жывата, затым зліваючыся з іскрыстай пяшчотай у грудзях і пранікаючы яшчэ вышэй, ператвараецца ў казытлівае тонкае захапленне ў горле, выпараецца сонечнай імгой і адыходзіць кудысьці вышэй за мяне... і гэта лепш за любы сэкс, сапраўды...

- Што сказаў Лобсанг, Дэні? Я маю на ўвазе - што ён сказаў істотнага? Я хачу ведаць, я хачу самую сутнасць, давай яе сюды неадкладна. Якой бы яна ні была - яна прынамсі ніяк не зменіць тых пачуццяў, якія ў мяне нараджаюцца ад тваіх рук, так што адважней!

Дэні злёгку збянтэжыўся, што мяне здзівіла - ён здаваўся даволі дасведчаным і раскаваным - няўжо я яго дадумала да вопытнага палюбоўніка? (Можа ён наогул нявіннік??:)

- Не так усё проста... Я так дагэтуль і не разумею: тое, што ён сказаў мне - гэта істотна ці не істотна? З аднаго боку накшталт ён выказаўся цалкам пэўна, а з іншага... ў мяне ў галаве не ўкладваецца - як гэта можна ператварыць у рэальнасць.

- Дэні!! Не стамляй, а то я адбяру ў цябе мае ножкі.

Пагроза падзейнічала, і Дэні працягнуў сваё апавяданне.

- Я стаяў перад ім і разумеў, што мне няма чаго ў яго спытаць, бо задаць пытанне - гэта не так проста. Уяві сабе, што перад табой чалавек, які валодае ўсёй поўнасцю ведаў, і ў цябе ёсць магчымасць задаць пытанне - адно пытанне, у якое ты ўклаў бы ўвесь свой пошук, увесь свой адчай, усю сваю надзею. У галаву палезлі ўсякія дурныя пытанні тыпу "А як мне апынуцца ў нірване" або "У чым сутнасць вучэння будызму", але я разумеў, што гэта ўсё зусім не тое, што перад гэтым чалавекам нішто падобнае немагчыма, усе"разумныя" словы проста абсыпаліся, як пыл, я адчуваў, што не магу іх вымавіць шчыра - гэта было б хлуснёй, і заставалася толькі сказаць што-небудзь простае - такое простае, што і прамаўляць услых гэта здавалася непатрэбным. Я быў у адчаі - маё жыццё настолькі пустое, што нават няма чаго спытаць, а як жа я знайду адказ, калі не магу задаць пытанне??

Лобсанг падняў руку і далонню зрабіў заспакаяльны жэст. Затым ён зачыніў вочы і пасядзеў хвіліну-другую моўчкі і нерухома. Я глядзеў у яго твар і не мог адарвацца. Нібы нябачнае святло азарала яго знутры. Яго нельга назваць прыгожым у звычайным разуменні гэтага слова - у ім няма прыгажосці і дасканалай прапарцыйнасці формаў, рысы твара нават некалькі грубаватыя, суровыя, але гэта не тое, што можна ўбачыць на тварах звычайных людзей. На яго твары няма ніводнага адбітка агрэсіі, прэтэнзіі або самаздаволення, а толькі адмысловая суровасць, сур'ёзнасць, нібы ён узіраецца з борта свайго карабля ў неспакойнае мора, гатовы ў выпадку чаго без ваганняў выканаць сваю цяжкую працу і правесці карабель скрозь буру. Дзіўным чынам гэтая сур'ёзнасць не была змрочнай і тым больш заклапочанай - яна была іскрыста радаснай, хоць я дагэтуль не разумею - як адно можа спалучацца з іншым, і калі б я сам не бачыў твара Лобсанга, а чуў бы толькі сваё ўласнае апісанне, то напэўна так і не змог бы ўявіць сабе гэта і ўявіў бы што-небудзь прывычна напружанае або прывычна расслабленае.

Калі Лобсанг адкрыў вочы, ён сказаў мне дзіўныя рэчы. Ён сказаў, што ісціна адчыняецца ўсякаму, хто шчыра яе шукае, і людзі не знаходзяць яе не таму, што яна зачыненая за сям'ю пячаткамі, а таму, што яны толькі робяць выгляд, што шукаюць яе, а на самой справе шукаюць нешта іншае, але не хочуць у гэтым сабе прызнацца. Ён сказаў, што нават сярод тыбецкіх манахаў шмат такіх, якія не шукаюць ісціну, якія нават падчас медытацыі думаюць аб тым - ці хутка яны дасягнуць прасвятлення, і аб тым - калі яшчэ не позна будзе пакінуць манастыр, ажаніцца і завесці сваю гаспадарку, калі іх практыка не будзе ісці паспяхова.

Ён сказаў, што падзеі, якія здараюцца са звычайным чалавекам, нікуды не вядуць, таму што звычайнага чалавека не цікавіць ісціна, яго цікавіць маёмасць, увага іншых людзей, атрыманне ўражанняў, спрэчкі аб тым і аб гэтым, і ў выніку жыццё ператвараецца ў памыйніцу, і падзеі, якія здараюцца з ім, гэта проста адна з секцый гэтай памыйніцы.

Ён сказаў, што ёсць просты спосаб знайсці свой шлях ва ўсіх сэнсах гэтага слова - і ў самім простым, і ў найглыбейшым. Для гэтага трэба "пачуць" адмысловы кліч знутры, і калі ты яго "пачуеш", ты ніколі не зблытаеш яго з чымсьці іншым, ты ніколі не ўпадабаеш нешта іншае гэтаму клічу, ён будзе здавацца самым патаемным, самым салодкім, самым высокім у тваім жыцці, і менавіта таму гэты кліч і будзе паказваць на твой шлях, і ён сам стане тваім шляхам, таму што табе прыйдзецца змяняць сваё жыццё для таго, каб ён не пакідаў цябе, каб "чуць" яго часцей і глыбей, каб станавіцца тым, што ён адчыняе ў табе.

Ён падкрэсліў, што слова "чуць" ён ужывае ў пераносным сэнсе, што калі ўзнікае гэты кліч, то ты сам становішся ім, і няма нікога, хто мог бы яго чуць - ты сам і з'яўляешся гэтым клічам.

Сказаўшы ўсё гэта, ён замоўк і пытальна паглядзеў на мяне, нібы спрабуючы адчуць - як я стаўлюся да сказанага. Гэтым разам праблем з пытаннем не было, і я адразу ж яго задаў: "Лобсанг, ЯК зрабіць так, каб пачуць гэты кліч. ШТО мне рабіць, Лобсанг - што пэўна рабіць?"

Ён кіўнуў і сказаў, што для таго, каб пачуць кліч, трэба стаць ціхім, вельмі ціхім усярэдзіне, таму што калі наша азмрочанае жыццё шуміць, калі думкі, жаданні, негатыўныя эмоцыі бесперапынна змяняюць адзін аднаго, то ў гэтым шуме табе не пачуць гэты ціхі кліч. Калі кліч нараджаецца, ён гучыць вельмі ціха, і толькі пасля доўгай практыкі ён пачынае гучаць усё гучней і гучней, пакуль не набудзе паўнаважкае гучанне, якое захоплівае цалкам, кожную клетачку душы і цела, напаўняючы цябе магутнай блажэннай вібрацыяй. Я бачу, сказаў ён, што табе знаёма тое, пра што я кажу.

Я здзівіўся яго словам і нават памкнуўся было сказаць, што ён памыляецца, што ў мяне ніколі нічога такога не было, і я хоць і разумею тое, пра што ён кажа, але толькі інтэлектуальна, я разумею толькі апісанне, а не само перажыванне. Але Лобсанг так глядзеў на мяне, што я замоўк, ледзь пачаўшы, і тут мяне ахінула - ну вядома ж, гэта менавіта ТОЕ - той "гук" са сну! Лобсанг сапраўды выказаў тое, што мне не атрымоўвалася выказаць самому - тое, што гэты гук і зусім не быў гукам, проста слова "гук" было найболей падыходным, і ён быў насычаны гэтай дзіўнай поўнасцю, у якой ёсць усё. Гэта быў менавіта кліч, які нікуды не кліча, які і ёсць сам шлях. Імглістыя ўспаміны зноў успыхнулі вельмі ярка, я зноў перажыў усё гэта вельмі выразна, і Лобсанг, усміхнуўшыся, кіўнуў - "вось бачыш..."

- Ці спытаў ты яго - як стаць ціхім, як гэта зрабіць? - Я была трохі расчараваная пачутым, я так і чакала, што зараз рушыць услед што-небудзь накшталт "супакой свой розум" або "спасцігні, што ўсё ў гэтым свеце ілюзія" або "уяві, што ўсе жывыя істоты ў мінулым жыцці былі тваімі маці і пакахай іх усіх", пасля чаго можна будзе ўставаць і ехаць дадому, тым больш што ўжо надышоў час вячэраць.

Я падцягнула ногі і пачала абувацца.

- Так, вядома спытаў. Ён сказаў - першым чынам трэба спыніць зведваць негатыўныя эмоцыі.

- Ага, ну зразумела…

Я зацягнула шнуркі і ўстала, ногі злёгку зацяклі.

- Пайшлі, Дэні, ужо трэба ісці, я хачу есці і трохі стамілася, а нам яшчэ паўгадзіны скакаць зваротна да пад'ёмніка.

Зваротна мы ехалі моўчкі, часам пераходзячы на дробную рысь, я на самой справе стамілася, казаць ні пра што не хацелася. Нібы паўтараючы мой настрой, зноў напоўз туман, жмутамі звісаючы на прысадзістых дрэвах, абліваючы волкасцю.

- Бывай, морда! - Я пакалашмаціла свайго каня, аддаючы павады конюху. - Больш мы з табой не ўбачымся, наша сумеснае вандраванне скончылася.

Гледзячы ў яго вялікія вочы, я раптам так востра адчула боль страты, што захацелася расплакацца. Я ніколі, ніколі больш яго не ўбачу, ніколі... вечнасць разводзіць нас, і калі-небудзь яна развее і мяне саму... якое гэта глупства - раптам зведаць боль расставання з нейкім канём... ды не, не глупства, проста прадзерлася нешта ўсярэдзіне і больш не хоча зарастаць.

Да машыны мы ішлі таксама ў поўным маўчанні. Шафі, убачыўшы мяне, павесялеў (засумаваў, відаць:), галантна расчыніў дзверы.

- Мэм.

- Дзякуй, Шафі. Бывай, Дэні, захадзі у госці, калі будзе жаданне. Можна прама сёння ўвечары, толькі папазней, мне хочацца павячэраць і пакачацца ў ложку, можа я нават трохі пасплю, а гадзінак у дзевяць прыязджай да майго "атэля", пасядзім, пабалбочам яшчэ. Шафі, калі ён возьме шыкару, лодачнік зможа па назве знайсці тваю хату?

- Так, мэм, зразумела, гэта тое ж самае, што і ў горадзе. Вось, на ўсякі выпадак, - ён працягнуў Дэні візітку.

- Я абавязкова прыеду сёння. Калі ты будзеш спаць, я магу цябе абудзіць?

- Так. Шафі, пакажаш Дэні мой пакой.

Шафі, мабыць, зразумеў, што паміж намі зараджаюцца не толькі сяброўскія адносіны, і па-змоўніцку падміргнуў.

- ОК, мэм, як скажаце.

 

 

<< back

forward >>