« Майя »

Том 1: « Форс-минор »

Глава 02


 

Ужо 15 гадзін, як мы заехалі ў горную цясніну і цягнемся па вузкім серпанціну, дзе ледзь раз'яжджаюцца аўтобус і джып. Левы бок аўтобуса нібы завісае над прорвай, камяні вырываюцца з-пад колаў і імкліва выносяцца ў бездань, а калі высунуцца з акна і паглядзець уніз, узнікае поўная ілюзія, што колы ўжо амаль сарваліся ў прорву і аўтобус вось-вось пачне падаць. Індусы, якія сядзяць побач, не звяртаюць на гэта ніякай увагі. Што гэта - цвёрды характар або абыякавасць да жыцця? Я чула, што выпадкі зрываў аўтобусаў у прорву не такія ўжо і рэдкія ў Індыі, і часам ўзнікае лёгкі спалох, усплёск адрэналіну і думка, што Я не магу памерці вось так - брыдка, неўнушальна, з-за памылкі нейкага там вадзіцеля.

Тыццацігадзіннае зняволенне ў аўтобусе выматала мяне ушчэнт. Цела баліць ад стомленасці і доўгага вымушанага сядзення, і мне ўжо няма ніякай справы да гор за акном. Няўжо гэта Гімалаі? Невысокія, шэрыя, з рэдкай расліннасцю, абсалютна няветлівыя і вельмі падобныя адна да адной. Да таямнічага слова "Гімалаі" гэтыя горы маюць дачыненне не больш, чым недагрызак да яблыка, і ўсё ж гэта былі менавіта яны - праўда, толькі перадгор'і, якія бясконцымі кіламетрамі дарог наматваліся на колы нашага аўтобуса. Унізе па вялікіх камянях цячэ нешырокая рака колеру бетону, зрэдку выглядае сонца, і ўсе думкі - толькі аб тым, калі ж скончыцца гэтая манатонная трасяніна.

Шумная кампанія замежнікаў, якая весялілася ўсю ноч, зараз таксама выглядае блякла, - усе стаміліся ад сутак дарогі і гультаявата абменьваюцца ўражаннямі, планамі, інфармацыяй аб цэнах і рэстаранах, не разумеючы таго, што ідуць ужо па другім, а то і па трэцім крузе. Гутарка жыве сваім жыццём і не хоча спыняцца, прыносячы ўжо не ўражанні, а толькі стому і нуду. …Не хачу ні слухаць такія гутаркі, ні ўдзельнічаць у іх. Прыемна пачувацца падвешанай у прасторы і часе, не звязанай ні з кім ніякімі планамі.

Вёскі, людзі, бясконцая чарада хатак уздоўж дарогі, яны жывуць тут… нараджаюцца, жывуць, нараджаюць і паміраюць - прама тут… неспасціжна… маленькай я шпацыравала цёмнымі вечарамі ўвосень або ўзімку, глядзела на святлівыя вокны хат, зазірала: фігуркі людзей… кажуць, ядуць, ходзяць, жэстыкулююць, …яны там жывуць… Чамусьці кожны раз станавілася жудасна няўтульна, нібы ссоўвалася звычайнае ўспрыманне, я пераставала быць сабой і станавілася вунь тым чалавекам, вунь тым… дакладней я станавілася чымсьці "паміж" намі - завісала пасярэдзіне, і гэта ўсяляла жах - жах страты індывідуальнасці, сябе. Няўжо яны там жывуць… няўжо можа быць нейкае жыццё акрамя мяне, там дзе мяне няма і не будзе? У гэтым нешта перагуквалася са страхам смерці з ранняга дзяцінства: лежачы ў ложку я плакала, уяўляючы, што калі памру, жыццё будзе працягвацца, але ўжо не для мяне, мяне ўжо не будзе НІКОЛІ… Я так і не змагла змірыцца з гэтым "ніколі", - з гэтым немагчыма змірыцца, гэта можна замазаць, выкінуць, прымусіць сябе перастаць аб гэтым думаць, і хто ведае - што яшчэ я забываю, наўмысна аддаючы забыццю цэлыя кавалкі свайго жыцця...

Міма праносяцца людзі і іх хаты - кардонныя цацачныя хаткі "Анты-Барбі", вывернутыя навыварат. Усё іх жыццё - на далоні, прама перад табой. Мыюцца, ядуць, вучацца, сціраюць, лаюцца, плачуць, смяюцца, і ўсё гэта відаць з акна аўтобуса - гіганцкі спектакль даўжынёй у дзве тысячы кіламетраў, у якім мяне няма і ніколі не будзе.

Хутка ізноў вечар... Гэта хоць калі-небудзь скончыцца? Аўтобус у чарговы раз спыняецца, і ў праходзе вымалёўваецца чалавек, які прамаўляе гукі, падобныя не то да малітвы, не то да агітацыі. Перапынак на ланч? Пятнаццаць хвілін цвёрдай глебы пад нагамі. Я ўжо прывыкла да таго, што пры кожным спыненні аўтобуса ў салон заскокваюць некалькі чалавек і даволі бесцырымонна піхаюць прама ў твар ўсякую ядомую дробязь, якой яны гандлююць, так што на гэтага персанажа я нават і не зірнула. Чалавек аказаўся настойлівы, і ў выніку я звяртаю ўвагу на тое, што ў руках ён трымае таблічку. Прыглядаюся і чытаю на ёй сваё прозвішча, - Неймаверна! -  гукі, прынятыя мной за пырскі мясцовага каларыту, апынуліся яго спробай агучыць напісанае. Шырока ўсміхаючыся, кажа нешта… ага, яго клічуць Рам. Ну добра, Рам так Рам. Упершыню з моманту прыбыцця на гэтую зямлю ўсмешка індуса здаецца мне дарэчнай. Бывай, чортава калымага!!!... Так можна і забыць, як хадзіць… Неймаверна!  - старая "Волга"…. Не, толькі падобная, але ўсё роўна смешна. Усяго толькі трэці дзень у Індыі, а такое ўражанне, што мінула дзён дзесяць - ледзь не кожны крок і кожны паварот галавы выклікае "Неймаверна!", "Не можа гэтага быць!", "Няўжо!". На мяжы свету нечакана вынырнуць з хаосу ўсходняга каларыту і апынуцца ў пабітай савецкай калымазе! У машыне шыпіць нешта, што ледзь-ледзь нагадвае музыку, вадзіцель радасна падпявае і нават пляша  на месцы, - мы едзем, бывай пыльны аўтобус!

Неўзабаве паабапал дарогі сталі з'яўляцца змрочныя каменныя хлявы.

- Гэта ўжо горад?

- Так, мэм, - улаўліваю ноткі ліслівасці ў яго інтанацыі.

- "Мэм"? А, зразумела…

Нагадваю сабе, што зараз я ператварылася ў "мэм", як і любая белая жанчына ў Індыі. У гэтым слове "мэм" афіцыйна прынятая форма ветлівасці так цесна мяжуе з пакорай раба, што мімаволі выклікае да жыцця самыя патаемныя інстынкты ўладання. У чапурыстай Еўропе, а ўжо тым больш у дамастроеўскай Расеі, такога не адчуеш. Пасля я не раз бачыла, як вочы шэранькіх, несамавітых еўрапеек запальваліся глыбокім цёмным святлом ад гэтых маленькіх, але сугучных імкненню да ўлады знакаў рабалепства.

- Гэта ўжо горад??!

- Так, мэм!

- Дзе ж я буду жыць? - робіцца няўтульна пры думцы, што мяне запхнуць у якое-небудзь жудаснае месца.

- Мы прыедзем да вялікага возера, мэм, і на ім лодкі - вялікія хаты-лодкі.

Ён размаўляе на прымітыўным ангельскім, або ў яго такая прымітыўная гутарка? Увесь час узнікае думка - няўжо ён такі тупы? Або ён мяне лічыць тупой?

- Гэтае возера завецца Дал Лэйк, - ну сапраўды, размаўляе са мной, як з двухгадовым дзіцем.

Ускраіна!… Зрэшты, у Індыі ўскраіны часта не так ужо і адрозніваюцца ад цэнтра горада, асабліва калі гэты горад невялікі. Шры Нагар - сталіца штата Джаму і Кашмір, але мне пашчасціла пераканацца ў тым, што бруд і галеча тут усюды аднолькавыя - што ў цэнтры, што на перыферыі.

Пабітыя ўшчэнт дарогі, паўразбураныя і счарнелыя ад сырасці хаты, незлічоныя памыйніцы... мусіць, менавіта так я магла б ўявіць сабе звычайны горад пасля атамнага выбуху. Ніяк не магу прывыкнуць да таго, што тут паўсюль брудна, і нават прырода здаецца пыльнай і нудлівай… Пятнаццаць хвілін смутнай турботы і прыступаў трывожнасці, і мы нарэшце пад'язджаем да вялікага возера - шырокай маляўнічай плямы паміж халупамі і паркамі, якая прыносіць супакой і прахалоду ў напружаную атмасферу вулічнай мітусні, нашпігаваную постацямі ваяўнічых аўтаматчыкаў.

- Венецыя Кашміра! - Рам даволі разусміхаўся і зазіхацеў вачамі, паказваючы на возера, спрабуючы выклікаць у мяне ўсплёск эмоцый і прызнанне прыгажосці "яго" месца.

Разглядаю нарэшце гэтую істоту - невысокі, нават маленькі, і зусім незразумела колькі яму гадоў. Апрануты не бедна па мясцовых мерках, але вельмі нядбайна, як і пераважная большасць індусаў. Маршчын няма, скура гладкая і пругкая, як у зусім юнага хлопчыка, але погляд пры гэтым зусім не юнацкі. У яго паводзінах ёсць запал, а ў вачах нешта такое, што вось-вось прадзярэцца ў мяне сумам, але я занадта стамілася для гэтага і занялася аглядам наваколляў.

Доўгімі шэрагамі, якія адыходзяць у лотасавую дымку па ўсім возеры, стаяць плывучыя хаты, house boats, з назвамі, што выклікаюць ўсплёскі эмоцый, такія ўласцівыя ўсім тым шукальнікам ісціны, якія толькі пачынаюць. …"Рэтрыт Шывы", "Танцуючая Шакці", "Усмешка Лакшмі", "Прэма Парадайз", "Спячы Крышна"… Ускокваю ў вялікую каляровую лодку, вельмі падобную да гандолы з індыйскімі арнаментамі і ўзорнай паветкай, з задавальненнем падаю на невялікую канапу з падушкамі і хачу плыць на гэтай лодцы доўга, нарэшце ж можна расслабіцца і ад дарогі, і ад турботы… на гэтым возеры можна жыць! Маўклівы гандальер апусціў вясло ў ваду і не спяшаючыся павёз нас кудысьці да закавулкаў гэтага вадзянога Гарлема.

Лодка павярнула ў глыб плывучых хат, потым яшчэ павярнула, і яшчэ... - гэта падобна да вуліц на вадзе. Людзей амаль няма, але тыя, што ёсць, неадрыўна вытарэшчваюцца на мяне, як на дзіўную істоту з іншага свету. Хтосьці ўсміхаецца, але вялікая частка зацікаўленых выглядае насцярожана і нават незадаволена. Магчыма, іх незадаволенасць выкліканая тым, што з-за вайны колькасць турыстаў у гэтых месцах у апошнія гады становіцца ўсё меншай і меншай, а цяпер амаль што наблізілася да абсалютнага нуля… Турызм - іх асноўная крыніца прыбыткаў, і вось зараз яны бачаць, што я не адна, і на тварах адлюстраванае пакутлівае разуменне - я ўжо кудысьці еду, мяне ўжо хтосьці злавіў у свае сеткі… Перманентнае чаканне магчымага ваеннага канфлікту з Пакістанам, бесперапынныя тэракты кашмірскіх сепаратыстаў ператварылі гэты рай 80-х гадоў у пануры кут прагных лодараў, а турыстам гэта не падабаецца і мне таксама не падабаецца.

(Які чорт мяне падаткнуў сюды прыехаць??)

Гандальер нешта манатонна, але пачуццёва напявае. Ніяк не магу скінуць напругу пасля доўгага шляху, прылегчы мабыць на падушкі? Рам станоўча ківае галавой, дадаючы на сваім бабуліным ангельскім нешта накшталт "Ваша дарога была доўгай, мэм, але ад гэтага Ваш адпачынак стане толькі саладзейшым..." Раўнамерныя ўсплёскі вады, лёгкае калыханне лодкі, цішыня возера... праплываючыя міма буйныя лотасы...

Вочы зачыніліся, я яшчэ памятаю - дзе я… і яшчэ ледзь-ледзь памятаю… але вось карціны сну пранізалі рэальнасць, і ў жамчужным адлюстраванні возера я бачу сябе ў незнаёмым горадзе, побач ідзе Рам і нешта распавядае. Мой гід, ён вядзе мяне. Падыходзім да вельмі дзіўнага будынку, і я не магу зразумець, чым жа ён здаецца незвычайным? Паварочваюся да Рама, каб спытаць, але яго нідзе няма. Ізноў гляджу на будынак - ці то паўразбураны палац, ці то старажытны індуісцкі храм, забыты багамі і людзьмі, і нешта вызначана знаёмае ёсць у гэтым месцы... ледзь даносіцца запах распаленых камянёў, моранай драўніны... усё такое знаёмае, але такое далёкае...

- Сардэчна запрашаем, мэм! - адначасова з гэтымі словамі лодка стукнулася аб бетонавыя палі, на якіх трымалася лесвіца, вядучая да хаты.

Я здрыганулася і прачнулася. Невялікая драўляная пляцоўка перад хатай, на ёй - малады індус, апрануты ва ўсё белае - шырокія штаны і доўгую кашулю, якая даходзіць амаль да калена.

- Як мінула вандраванне?

Распавядаць аб тым, як мяне абдурылі ў турагентстве ў Дэлі, паабяцаўшы дваццаць гадзін шляху замест трыццаці, і як гэта цяжка - прасядзець трыццаць гадзін практычна ў адной позе, і як у гэтай позе няёмка спаць, мне зусім не хочацца, (дык ты і сам усё гэта ведаеш, што дурныя пытанні задаваць - лепш давай сюды хутчэй ванную з цёплай вадой, шырокі мяккі ложак, пухнатыя ручнікі...) абхаджуся ветлівым "ОК" і вылажу з лодкі, адмовіўшыся ад паслужлівай рукі Рама. Мяне не пакідае смутнае адчуванне, што ў сне адбылося нешта значнае, і што калі б не дачаснае абуджэнне, я б абавязкова адкрыла таямніцу гэтага храма. …Лёгкая прыкрасць на чалавека ў белым… Рам абмяняўся з ім некалькімі фразамі, суправадзіўшы сваю гаворку актыўнай жэстыкуляцыяй, а потым спрытна заскочыў у лодку і даў знак, што можна ад'язджаць. Лодка адапхнулася ад маленькага прычала, і ізноў я ўбачыла нешта невымоўна сумнае ў яго вачах. Ён перастаў здавацца тупым, нават стала шкада яго, як сумнага дзіцяці…

- Да пабачэння, мэм! Хто ведае, дзе і як мы яшчэ сустрэнемся, але калі вам калі-небудзь будзе патрэбен гід, - сэрца ёкнула ў гэты момант, - спытаеце Шафі, - паказаў на чалавека ў белым, - як мяне знайсці.

Ён прапанаваў мне быць маім гідам - нібы падслухаў, падгледзеў мой сон! Такія дзіўныя супадзенні... бо гэта можа быць не проста выпадковасцю, асабліва, калі паветра пачынае як быццам гудзець… Калі я не магу знайсці адназначнага тлумачэння такіх супадзенняў, яны ўсё роўна не становяцца бессэнсоўнымі, - у той самы момант, калі гэта здараецца, я перажываю нешта, што выводзіць мяне за рамкі штодзённасці і прывычных заканамернасцей жыцця. У самім гэтым моманце ўжо складзены намёк на тое, што ёсць нешта яшчэ, хай і недаступнае пакуль для майго разумення, але калі звяртаць на гэта ўвагу, то хто ведае, куды могуць вывесці такія знакі?

 



<< back forward >>